Ostatnie noce dostarczają nam niezwykłych wrażeń z uwagi na piękne zorze polarne, jakie możemy podziwiać na niebie. Są one widoczne praktycznie z terenu całej Polski, a nawet południowej Europy. Oczywiście dostrzegły je również stacje ALPS (All-Sky Light Pollution Survey), w tym ta umiejscowiona w Piwnicach, w Instytucie Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (IA UMK).
Zjawisko zorzy polarnej pojawia się na niebie w wyniku oddziaływania silnie naładowanych cząstek wiatru słonecznego (głównie elektronów i protonów) z atomami i cząsteczkami wchodzącymi w skład ziemskiej atmosfery. Ma to związek z aktywnością Słońca - im jest ona większa, tym łatwiej można zaobserwować zorze polarną, nawet z obszarów oddalonych od biegunów polarnych. Gdy wiatr słoneczny trafia w rejony Ziemi, pole magnetyczne naszej planety kieruje je w rejony biegunów polarnych, gdzie następuje jonizacja cząstek w ziemskiej atmosferze. Gdy atomy tych gazów wracają do stanu podstawowego, emitują światło o charakterystycznych barwach, dając wspaniały spektakl. O kolorze zorzy polarnej decyduje zarówno rodzaj gazu, jak i wysokość, na której zachodzi to zjawisko - tlen emituje światło zielone i czerwone, natomiast azot daje odcienie różu.
W ostatnim roku było wiele okazji do obserwacji zorzy polarnych w rejonie Torunia i pozostałej części Polski, ponieważ Słońce w ostatnich miesiącach było bardzo aktywne. Mieliśmy wiele rozbłysków słonecznych i uwolnienia koronalnych wyrzutów, czyli strumienia materii wysyłanej z powierzchni naszej gwiazdy, które po dotarciu do Ziemi wywołują burze magnetyczne i “zmuszają” główne składniki ziemskiej atmosfery, czyli azot i tlen, do świecenia - komentuje dr Paweł Zieliński z IA UMK. Jednak zorza, która pojawiła się w nocy z 19 na 20 stycznia br. była wyjątkowa, ponieważ była związana z bardzo silnym rozbłyskiem słonecznym, w dodatku skierowanym dokładnie w stronę Ziemi. W wyniku tego, eksperci spodziewali się silnej burzy geomagnetycznej, ale to co zarejestrowaliśmy chyba przewyższyło oczekiwania, a zorzę można było obserwować również kolejnej nocy z 20 na 21 stycznia br. Ostatnia tak silna burza zarejestrowana w Polsce miała miejsce ok. 23 lata temu.
Mgr Agnieszka Gurgul, doktorantka i pracowniczka IA UMK, dodaje:
Najczęściej z terenu Polski można podziwiać zorzę w kolorze czerwonym, gdyż powstaje bardzo wysoko w atmosferze (200 - 400 km nad powierzchnią Ziemi) w wyniku emisji światła przez tlen. Ponieważ zachodzi na dużej wysokości, jest widoczna z większej odległości od bieguna północnego. Tym razem jednak efekt wpływu wiatru słonecznego na naszą atmosferę był tak duży, że z łatwością można było podziwiać zorzę zieloną, która też jest związana ze zjonizowanym tlenem ale powstaje niżej w atmosferze (100 - 150 km) i z reguły trzeba przebywać bliżej bieguna północnego, np. w krajach skandynawskich, aby ją zarejestrować. Często bywa słaba i łatwo ginie w łunie miejskich świateł. Poza tym, ostatnio mieliśmy też trochę szczęścia bo akurat noce w okolicy Torunia były bezchmurne.
Zapraszamy do regularnego zaglądania na strony stacji ALPS w Piwnicach! https://alps.uwr.edu.pl/alps_piw/
Głównym celem wszystkich stacji ALPS jest monitorowanie lokalnego nieba w celu oszacowania stopnia zanieczyszczenia nocnego nieba sztucznym światłem. Ale trafić tam można również na detekcję różnych zjawisk, od przelotów sztucznych satelitów na orbicie okołoziemskiej i zrzutów paliwa z rakiety Falcon (https://portal.umk.pl/pl/article/spiralny-wzor-na-nocnym-niebie) aż po naturalne i wspaniałe zorze polarne oraz ślady meteorów i bolidów. A przy pogodnej nocy podziwiać można Drogę Mleczną - nasza Galaktykę.
Na stronie “Radioteleskop live” można obejrzeć animację całego zarejestrowanego zjawiska zorzy polarnej na piwnickim niebie: https://www.facebook.com/reel/803142299453965?locale=pl_PL
Natomiast więcej informacji na temat projektu ALPS, w którym udział biorą m.in. astronomowie z IA UMK, można znaleźć tutaj: https://www.alps.uwr.edu.pl/
